อุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ทั่วโลกกำลังเข้าสู่ช่วงเวลาที่มีความสำคัญเชิงยุทธศาสตร์มากขึ้น จากการเร่งลงทุนในเทคโนโลยีขั้นสูง เช่น ปัญญาประดิษฐ์ (AI) โครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล และยานยนต์ไฟฟ้า (EV) ชิปอิเล็กทรอนิกส์จึงไม่เพียงเป็นส่วนประกอบสำคัญของอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ทั่วไป แต่ยังเป็นโครงสร้างพื้นฐานหลักของเศรษฐกิจยุคใหม่ ครอบคลุมตั้งแต่ภาคอุตสาหกรรม ระบบอัตโนมัติ ไปจนถึงเทคโนโลยีด้านความมั่นคง
ขณะเดียวกัน บทเรียนจากการแพร่ระบาดของโควิด-19 และความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์ ได้ทำให้หลายประเทศและบริษัทข้ามชาติให้ความสำคัญกับการกระจายความเสี่ยงและเพิ่มความยืดหยุ่นของห่วงโซ่อุปทานมากขึ้น ส่งผลให้ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เริ่มมีบทบาทโดดเด่นในฐานะฐานการผลิตทางเลือก โดยประเทศไทยเป็นหนึ่งในประเทศที่ได้รับความสนใจเพิ่มขึ้นในอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์และอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้อง
ปัจจัยขับเคลื่อนการเติบโตของอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์โลก
แนวโน้มเชิงโครงสร้างหลายประการกำลังผลักดันการเติบโตของอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ในระยะยาว ประการแรก การขยายตัวของ AI ระบบคลาวด์ และศูนย์ข้อมูล ทำให้ความต้องการชิปประสิทธิภาพสูงเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ประการที่สอง การเปลี่ยนผ่านสู่ยานยนต์ไฟฟ้าและยานยนต์อัตโนมัติ ส่งผลให้ความต้องการเซมิคอนดักเตอร์ด้านยานยนต์ เซนเซอร์ และอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์เพิ่มสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ
ประการที่สาม หลายประเทศกำลังปรับนโยบายอุตสาหกรรมเพื่อกระจายฐานการผลิตออกจากศูนย์กลางเดิม โดยมุ่งเน้นการสร้างความมั่นคงของห่วงโซ่อุปทานและลดความเสี่ยงจากปัจจัยภายนอก ส่งผลให้บริษัทผู้ผลิตเซมิคอนดักเตอร์เริ่มขยายการลงทุนไปยังภูมิภาคใหม่ ๆ โดยเฉพาะกระบวนการผลิตส่วนปลาย เช่น การประกอบ การทดสอบ และการบรรจุภัณฑ์ (Assembly, Testing and Packaging – ATP)
เอเชียตะวันออกเฉียงใต้: ฐานการผลิตที่มีบทบาทเพิ่มขึ้น
เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ได้กลายเป็นหนึ่งในภูมิภาคที่ได้รับประโยชน์จากแนวโน้มดังกล่าว ประเทศอย่างมาเลเซีย สิงคโปร์ เวียดนาม และไทย ต่างมีบทบาทสำคัญในกระบวนการผลิตเซมิคอนดักเตอร์ โดยเฉพาะในส่วน Back-end ซึ่งต้องอาศัยแรงงานทักษะ โครงสร้างพื้นฐานที่เชื่อถือได้ และต้นทุนที่สามารถแข่งขันได้
ในระยะต่อไป ภูมิภาคนี้มีแนวโน้มพัฒนาไปสู่กิจกรรมที่มีมูลค่าเพิ่มสูงขึ้น เช่น เทคโนโลยีการบรรจุภัณฑ์ขั้นสูง (Advanced Packaging) และการผลิตเฉพาะทาง เพื่อตอบสนองต่อความต้องการของอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์และยานยนต์ที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว
ข้อได้เปรียบเชิงโครงสร้างของประเทศไทย
ประเทศไทยมีศักยภาพในการดึงดูดการลงทุนด้านเซมิคอนดักเตอร์จากข้อได้เปรียบเชิงโครงสร้างหลายประการ ประการแรก ประเทศไทยมีฐานอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์และยานยนต์ที่แข็งแกร่ง โดยเฉพาะบทบาทในฐานะหนึ่งในศูนย์กลางการผลิตยานยนต์ของภูมิภาค ซึ่งช่วยสร้างอุปสงค์ภายในประเทศสำหรับเซมิคอนดักเตอร์ด้านยานยนต์และอิเล็กทรอนิกส์กำลังไฟฟ้าอย่างต่อเนื่อง
ประการที่สอง นิคมอุตสาหกรรมของไทยมีความพร้อมด้านโครงสร้างพื้นฐาน ระบบสาธารณูปโภคที่มีเสถียรภาพ และมาตรการส่งเสริมการลงทุนที่เอื้อต่อการเริ่มดำเนินโครงการในระยะเวลาอันสั้น หน่วยงานภาครัฐยังมีนโยบายสนับสนุนอุตสาหกรรมเทคโนโลยีขั้นสูงผ่านสิทธิประโยชน์ด้านภาษีและการลงทุน
ข้อมูลจากหน่วยงานภาครัฐยังสะท้อนว่า การส่งออกกลุ่มเครื่องคอมพิวเตอร์ อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ และส่วนประกอบ มีสัดส่วนสูงในหมวดการส่งออกของประเทศ ซึ่งสะท้อนถึงความแข็งแกร่งของฐานการผลิตอิเล็กทรอนิกส์และบทบาทของประเทศไทยในห่วงโซ่อุปทานโลก
ประการที่สาม ที่ตั้งทางภูมิศาสตร์และระบบโลจิสติกส์ของประเทศไทยเอื้อต่อการขนส่งสินค้ามูลค่าสูงที่ต้องการความรวดเร็วและความน่าเชื่อถือ ทั้งท่าเรือน้ำลึก สนามบินนานาชาติ และโครงข่ายคมนาคมภายในประเทศ
แนวโน้มการลงทุนและทิศทางในอนาคต
ในช่วงที่ผ่านมา ประเทศไทยเริ่มเห็นการลงทุนเพิ่มขึ้นในกลุ่มอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้องกับเซมิคอนดักเตอร์ เช่น การผลิตแผงวงจรพิมพ์ (PCB) การทดสอบวงจรรวม (IC Testing) อิเล็กทรอนิกส์ขั้นสูง และอุปกรณ์เซมิคอนดักเตอร์กำลังไฟฟ้า โดยการขยายตัวของอุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้ายังช่วยเสริมความต้องการเซมิคอนดักเตอร์ในระบบแบตเตอรี่ ระบบชาร์จ และอิเล็กทรอนิกส์ยานยนต์
ในระยะยาว บทบาทของประเทศไทยมีแนวโน้มโดดเด่นในกิจกรรมสนับสนุน เช่น การประกอบ การทดสอบ และการบรรจุภัณฑ์ขั้นสูง มากกว่าการผลิตเวเฟอร์ต้นน้ำซึ่งต้องใช้เงินลงทุนสูงมาก หากประเทศไทยสามารถพัฒนากำลังคนด้านเทคนิค เสริมความร่วมมือด้านวิจัยและพัฒนา และดำเนินนโยบายส่งเสริมการลงทุนอย่างต่อเนื่อง ก็จะสามารถยกระดับบทบาทไปสู่กิจกรรมที่มีมูลค่าเพิ่มสูงขึ้นในห่วงโซ่อุปทานเซมิคอนดักเตอร์ได้
อุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์กำลังกลายเป็นหนึ่งในเสาหลักของเศรษฐกิจโลกในยุคดิจิทัล เมื่อผู้ผลิตทั่วโลกให้ความสำคัญกับการกระจายฐานการผลิตและความยืดหยุ่นของห่วงโซ่อุปทาน ประเทศไทยจึงมีโอกาสก้าวขึ้นเป็นหนึ่งในจุดหมายปลายทางสำคัญสำหรับการลงทุนด้านเซมิคอนดักเตอร์และอุตสาหกรรมเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้องในอนาคต
